TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

 

İKİNCİ BÖLÜM

 

TEDBİRE İLİŞKİN ARA KARAR

 

 

I. Z. VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2017/9422)

 

 

Karar Tarihi: 11/4/2017

 

 

 

 

 

 

 

 

İKİNCİ BÖLÜM

ARA KARAR

                        

                                                                                              GİZLİLİK TALEBİ KABUL

 

Başkan  

 :

 Engin YILDIRIM

Üyeler

 :

 Serdar ÖZGÜLDÜR

 

 

 Osman Alifeyyaz PAKSÜT

  

 

 Muammer TOPAL

 

 

 M. Emin KUZ

Raportör

 :

 Sinan ARMAĞAN

Başvurucular

 :

 I. Z. ve DİĞERLERİ       (Rusya Federasyonu Vatandaşları)

Vekilleri

 :

 Av. Enes KAFADAR

 

I.   BAŞVURUNUN KONUSU

1.         Başvuru, sınır dışı kararının uygulanması hâlinde işkence ve kötü muamele yasağı ile yaşam hakkının ihlal edileceği iddialarına ilişkindir.

2.         Başvurucular, sınır dışı edilmelerine dair kararların tedbiren durdurulmasına karar verilmesini talep etmektedirler.

II. BAŞVURU SÜRECİ

3.         Başvuru, 20/3/2017 tarihinde İstanbul Ceza Mahkemeleri aracılığıyla yapılmıştır.

4.         İkinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca, başvurucunun tedbir talebinin Bölüm tarafından karara bağlanması gerekli görüldüğünden, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün (İçtüzük) 73. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca, kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

5.         Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:

6.         Başvurucular, sırasıyla 1985, 1986, 1980, 1985, 1988 ve 1992 doğumlu olup Dağıstan Özerk Cumhuriyeti kökenli Rusya Federasyonu vatandaşıdırlar.

7.         Başvurucular, İstanbul Terörle Mücadele Şube Müdürlüğünün, iltisaklı kurumlarla koordineli olarak çatışma bölgeleri ile irtibatlı ve iltisaklı şahısların deşifresine yönelik yaptığı çalışma kapsamında Başakşehir İlçesi K. Mahallesinde bulunan bir evde bir arada bulunup yakalanmışlardır.

8.         Başvurucuların, 4/4/2013 tarihli ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 54. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (d), (e) ve (k) bentleri uyarınca, “Kamu düzeni veya kamu güvenliği ya da kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar”, “Vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla aşanlar veya vizesi iptal edilenler” ve “Uluslararası kurum ve kuruluşlar tarafından tanımlanan terör örgütleriyle ilişkili olduğu değerlendirilenler” kapsamında oldukları (her biri farklı neden veya nedenlerle sınır dışı edilmiş olsa da) değerlendirilerek İstanbul Valiliğinin 16/3/2017 ve 24/3/2017 tarihli kararlarıyla ile sınır dışı edilmelerine ve idari gözetim altına alınmalarına karar verilmiştir.

9.         Başvurucular söz konusu işlemlerin iptali için dava açtıklarına dair bir beyanda bulunmamışlardır.

10.     Başvurucular, ülkelerine iadelerinin yaşamları ile maddi ve manevi bütünlükleri bakımından tehdit oluşturacağını, işkence ve kötü muamele göreceklerine dair ciddi bir risk olduğunu belirterek 20/3/2017 tarihinde tedbir talepli bireysel başvuruda bulunmuşlardır.

11.     Başvurucular, Dağıstan kökenli Rusya vatandaşı olduklarını, dünya üzerinde İngilizce, Rusça ve Arapça yayın yapan Huda Media’nın Rusya yayın organı olan Huda TV’de birlikte çalıştıklarını, yasal izinle yayın yapılmasına ve yayın ilkesinin gayrimüslimlere İslam’ı anlatmak olmasına rağmen faaliyetlerini bitirmeleri konusunda istihbarat yetkililerince defalarca tehdit ve taciz edildiklerini bildirmişlerdir. Fiziksel ve psikolojik tacizin şiddeti artınca ülkelerini terk etmek zorunda kaldıklarını ifade eden başvurucular, ülke dışına çıktıktan sonra güvenlik güçlerinin televizyon binasına baskın düzenlediğini, sahte delil ve yalancı tanıklar aracılığıyla aşırılıkçı ilan edildiklerini beyan etmişlerdir.

12.     Başvurucular, Rusya ile Türkiye arasındaki siyasi problemler sonrasında Rusya’daki ulusal bir televizyon kanalında yapılan haberde, Türk yetkililerince Yalova ilinin sözde terörist eğitim kampı olarak kullanıldığını ve kendilerinin de isimleri söylenmek ve görüntüleri yayımlanmak suretiyle haber konusu yapıldıklarını belirtmişlerdir.

13.     Başvurucular, sınır dışı edilirlerse işkence göreceklerini, hatta infaz edilebileceklerini iddia etmişler; Rusya, Kafkasya ve Dağıstan’da yaşanan insan hakları ihlalleriyle ilgili İnsan Hakları İzleme Örgütünün ve Uluslararası Af Örgütünün raporlarına ilişkin haber metinleri ibraz etmişlerdir.

14.     Anayasa Mahkemesi, başvurucular tarafından sunulan bilgileri dikkate alarak sınır dışı işlemlerinin 14/4/2017 tarihine kadar geçici olarak durdurulmasına karar vermiş olup ayrıca eldeki bilgilerin tedbir hususunu sağlıklı bir şekilde karara bağlamaya yeterli nitelikte olmadığını gözeterek, Göç İdaresi Genel Müdürlüğünden başvurucuların durumlarıyla ilgili bilgi ve belge istemiştir. Bununla birlikte başvurucuların avukatından başvuru formunda belirtilen hususlara ilişkin tüm bilgi ve belgeleri Mahkememize göndermesi ve başvurucuların kişisel durumlarının somutlaştırılması istenilmiştir.

15.     Göç İdaresi Genel Müdürlüğünün 3/4/2017 tarihli ve 15771 sayılı cevabi yazısında başvurucular hakkında yürütülen idari ve yargısal süreçlerden bahsedilmiştir.

16.     Başvurucular avukatı, kısa süreli tedbir kararı verilmesi sonrasında başvuru formunda belirttiği hususlara ilişkin başvurucuların kişisel durumlarını somutlaştıran farklı bir bilgi veya belge sunmamıştır.

IV. İLGİLİ HUKUK

17.     6458 sayılı Kanun’un -29/10/2016 tarihli ve 29872 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 676 sayılı KHK’nın 35. maddesiyle değişen- “Sınır dışı etme kararı” kenar başlıklı 53. maddesi şöyledir:

“(1) Sınır dışı etme kararı, Genel Müdürlüğün talimatı üzerine veya resen valiliklerce alınır.

(2) Karar, gerekçeleriyle birlikte hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancıya veya yasal temsilcisine ya da avukatına tebliğ edilir. Hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancı, bir avukat tarafından temsil edilmiyorsa kendisi veya yasal temsilcisi, kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakkında bilgilendirilir.

(3) Yabancı veya yasal temsilcisi ya da avukatı, sınır dışı etme kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde idare mahkemesine başvurabilir. Mahkemeye başvuran kişi, sınır dışı etme kararını veren makama da başvurusunu bildirir. Mahkemeye yapılan başvurular on beş gün içinde sonuçlandırılır. Mahkemenin bu konuda vermiş olduğu karar kesindir. Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulması hâlinde ‘54 üncü maddenin birinci fıkrasının (b), (d) ve (k) bentleri ile ikinci fıkrası kapsamındakiler hariç’ (676 sayılı KHK’nın 35/1. maddesiyle eklenen cümle) yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez.

18.     6458 sayılı Kanun’un -676 sayılı KHK’nın 36. maddesiyle değişen- “Sınır dışı etme kararı alınacaklar” kenar başlıklı 54. maddesi şöyledir:

(1) Aşağıda sayılan yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı alınır:

a) 5237 sayılı Kanunun 59 uncu maddesi kapsamında sınır dışı edilmesi gerektiği değerlendirilenler

b) Terör örgütü yöneticisi, üyesi, destekleyicisi veya çıkar amaçlı suç örgütü yöneticisi, üyesi veya destekleyicisi olanlar

c) Türkiye’ye giriş, vize ve ikamet izinleri için yapılan işlemlerde gerçek dışı bilgi ve sahte belge kullananlar

ç) Türkiye’de bulunduğu süre zarfında geçimini meşru olmayan yollardan sağlayanlar

d) Kamu düzeni veya kamu güvenliği ya da kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar

e) Vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla aşanlar veya vizesi iptal edilenler

f) İkamet izinleri iptal edilenler

g) İkamet izni bulunup da süresinin sona ermesinden itibaren kabul edilebilir gerekçesi olmadan ikamet izni süresini on günden fazla ihlal edenler

ğ) Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilenler

h) Türkiye’ye yasal giriş veya Türkiye’den yasal çıkış hükümlerini ihlal edenler

ı) Hakkında Türkiye’ye giriş yasağı bulunmasına rağmen Türkiye’ye geldiği tespit edilenler

i) Uluslararası koruma başvurusu reddedilen, uluslararası korumadan hariçte tutulan, başvurusu kabul edilemez olarak değerlendirilen, başvurusunu geri çeken, başvurusu geri çekilmiş sayılan, uluslararası koruma statüleri sona eren veya iptal edilenlerden haklarında verilen son karardan sonra bu Kanunun diğer hükümlerine göre Türkiye’de kalma hakkı bulunmayanlar

j) İkamet izni uzatma başvuruları reddedilenlerden, on gün içinde Türkiye’den çıkış yapmayanlar

k) Uluslararası kurum ve kuruluşlar tarafından tanımlanan terör örgütleriyle ilişkili olduğu değerlendirilenler. (676 sayılı KHK’nın 36/1. maddesiyle eklenen bent)

 (2) Bu maddenin birinci fıkrasının (b), (d) ve (k) bentleri kapsamında oldukları değerlendirilen uluslararası koruma başvuru sahibi veya uluslararası koruma statüsü sahibi kişiler hakkında uluslararası koruma işlemlerinin her aşamasında sınır dışı etme kararı alınabilir. (676 sayılı KHK’nın 36/1. maddesiyle değişen 2. fıkra)

V. İNCELEME VE GEREKÇE

19.     Başvuru formu ve ekleri incelenip tedbir talebi hakkında gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların İddiaları

20.     Başvurucular, haklarında verilen sınır dışı kararının gerekçesinin doğru olmadığını, sınır dışı edilirlerse yaşamları ile maddi ve manevi bütünlüklerinin tehlikeye gireceğini, işkence ve kötü muamele görme risklerinin bulunduğunu belirterek tedbir kararı verilmesini; kamuya açık belgelerde kimliklerinin gizli tutulmasını talep etmişlerdir.

B. Değerlendirme

1. Adli Yardım Talebi Yönünden

21.     Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) kararında belirtilen ilkeler dikkate alınarak geçimlerini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yargılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucuların açıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yardım taleplerinin kabulüne karar verilmesi gerekir.

2. Sınır Dışı İşlemi Yönünden

22.     30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 49. maddesinin (5) numaralı fıkrası ve İçtüzük’ün “Tedbir kararı” başlıklı 73. maddesinin (1) numaralı fıkrasına göre; başvurucunun yaşamına ya da maddi veya manevi bütünlüğüne yönelik ciddi bir tehlike bulunduğunun anlaşılması hâlinde, Bölümlerce resen veya başvurucunun talebi üzerine gerekli tedbirlere karar verilebilir.

23.     Anayasa Mahkemesi, sınır dışı işlemlerine karşı yapılan başvurularda, geri gönderilen ülkenin koşullarını dosyaya sunulan bilgi ve belgelerle sınırlı kalmaksızın ulusal ve uluslararası kuruluşların ve hükümetlerin düzenlemiş olduğu insan hakları raporlarından da yararlanmak suretiyle resen araştırmaktadır (Leyla Dogot [TK]B. No:2015/11252, 10/7/2015, § 14; Eiza Kashkoeva [TK]B. No:2016/9483, 25/5/2016, § 17). Bununla birlikte kural olarak menşe ülkede karşılaşılabilecek kişisel risklerin ve buna ilişkin somut bilgilerin başvurucular tarafından Anayasa Mahkemesine sunulması gerekir.

24.     Somut olayda başvurucular, sınır dışı edilmeleri hâlinde, ülkelerinde baskı ve zulme maruz kalacaklarını ileri sürmüşler; ancak, bu konuda iddialarını ve kişisel durumlarını somutlaştıracak yeterli bilgi ve belge ortaya koyamamışlardır. Başvurucuların Rusya’ya sınır dışı edilmeleri halinde yaşamlarına ya da maddi veya manevi bütünlüklerine yönelik ciddi bir tehlike bulunduğu dosya kapsamından anlaşılamamıştır.  

25.     Açıklanan nedenlerle, tedbir taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir.

 

 

VI. HÜKÜM

A.       Başvurucuların kamuya açık belgelerde kimliklerinin gizli tutulması taleplerinin KABULÜNE,

B.       Başvurucuların, adli yardım taleplerinin KABULÜNE,

C.       Tedbir taleplerinin REDDİNE,

D.   Kararın bir örneğinin başvuruculara ve Göç İdaresi Genel Müdürlüğüne tebliğine,

       11/4/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

 

 

Başkan

Engin YILDIRIM

Üye

Serdar ÖZGÜLDÜR

Üye

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

                                                                   

 

 

 

                       

Üye

Muammer TOPAL

Üye

M. Emin KUZ